Komorebi: yapraklar arasından süzülen ışık

Japonların komorebi dediği bir kelime vardır: ağaç yapraklarının arasından süzülen ışık. Türkçede tam karşılığı yok. Bunu ilk kez duyduğumda anlamını çevirmeye çalıştım — “süzülmüş ışık” mı, “yaprak ışığı” mı, “gölgeden geçen aydınlık” mı? Hiçbiri tutmadı. Çünkü kelimenin gerçek anlamı bir şeyi tarif etmek değil, bir anı işaretlemek.

Eylül sonunda Kyoto’da, Arashiyama bambu ormanının ortasında durduğunuzda komorebi’nin neden var olduğunu anlıyorsunuz. On metrelik bambular yukarıda hafifçe sallanıyor, aşağıdaki patika sessiz.

Işık size yapraktan değil, ağacın anlattığı bir hikayeden geliyor gibi.

Bir kelime ne anlatır

Japonca, mevsimi ve doğayı anlatmak için olağanüstü zengin bir kelime hazinesine sahip. Hanami — kiraz çiçeği seyri. Tsukimi — ay seyri. Yūgen — derinde, sözle anlatılmaz bir hüzün. Mono no aware — şeylerin geçiciliğinin hüznü.

Bu kelimeler birer çeviri sorunu değil. Bir kültürün hangi anı önemli bulduğunun haritası. Komorebi için ayrı bir kelimeniz varsa, o anı yaşamak için durmayı da öğrenmişsinizdir.

Türkçede karşılığı yok

Türkçede de var aslında benzer anlar — bir cumbada düşen ikindi güneşi, çardağın altından geçen ışık, bir incir yaprağının arkasından sızan parlaklık. Sadece tek bir kelime altında toplanmamış. Anlam dağılmış: kelime parçalı, an birleşik.

Belki de bu yüzden Japonya’yı yavaş okumayı seviyoruz. Bir kelimenin var olduğu yerde durmak, başka türlü görmenin başlangıcı.

Nerede yaşanır

Arashiyama bambu ormanı en ünlü adresi ama tek değil. Nikko’da Toshogu tapınağına çıkan sedir yolunda da görürsünüz. Koya-dağ manastırının mezarlığında, gün doğmadan önce. Kyoto’da Filozof Yolu’nun erken sabah saatlerinde.

İster bahar olsun ister sonbahar; yaprak varsa, ışık varsa, komorebi da var.